انسان تاجر و عرصه انتخابات

 

 

در مکاتب اخلاقی یکی از صفات و ویژگیهای برجسته انسان را حسابگری و تجارت پیشگی او بر شمرده اند بدین معنی که برمبنای این ویژگی انسان درهر اقدام و برنامه ای ابتدامحاسبه سود و زیان خودرا درنظر گرفته و در اولویت تبعات آن برنامه قرار میدهد بعنوان مثال چناچه باکسی سلام وتعارف از باب ارتباط برقرارمینماید محاسبه میزان سود و زیان این ارتباط و سایر پیامدهای پشت قضیه را سنجش و اندازه گیری نموده و سپس اقدام به برقراری این ارتباط مینماید .

 

صورت مسئله این موضوع و اصل این محاسبات وحسابگری امری عقلانی است اما دایره و معیارهای مورد نیاز آن تابعی است از نگرش ها و باورهای هر فرد در خصوص سنجش سود و زیان های واقعی و یا کاذب که میتواند طیف و دامنه ای وسیع از مطلوبات را از منافع آنی و محدود تا ارزشهای دائمی و معنوی  شامل گردد

 

 در قرآن کریم با درنظر گرفتن این خصلت برجسته ( سوداگری وتجارت پیشگی انسان) خطاب به اهل ایمان با اشاره به تجارتی که آنان را از ضرر بزرگ برحذر دارد دلالت به تجارتی میدهد که نوید دهنده ارزشهای پایدار بوده و از منافع آنی و زود گذرکه عذاب الیم را بدنبال دارد بر حذر می دارد :

 

یا ایهالذین آمنوا هل ادلکم علی تجاره تنجیکم من عذاب الیم تومنون بالله و رسوله وتجاهدون فی سبیله ...( ای اهل ایمان آیا میخواهید شمارا به تجارتی دلالت کنم که ازعذاب الیم نجات دهد به خدا و رسول او ایمان آورید و در راه او جهاد کنید ...) (۱)

 

دراینجا جهتگیری نمادین امور انسان (انسان تاجر و حسابگر )برای درک سود و زیان واقعی به او یاد آوری گردیده است .

 

یکی ازمصداق ها و صحنه های واقعی تجارت حسابگرانه در شرایط کنونی صحنه های انتخابات است که افراد احزاب و گروهها وجناحهای سیاسی در برنامه ها وصحنه های تبلیغی خویش با دادن وعده های سود بیشتر به ارائه طرح و برنامه می پردازند و طبیعی است درهریک از این موارد که وعده هائی با جاذبه سود بیشتر مطرح و مخاطبان آنان نیزاز تعمق و قدرت تحلیل محتوای کمتری برخوردار باشند صحنه این کاسبکاری و تجارت را به سود خویش رقم خواهند زد .

 

بعنوان مثال درانتخابات گذشه صحنه هائی ازاین تجارت بگونه ای ترسیم گردید که وعده آوردن نفت بر سرسفره مخاطبان حساب آنان را به سود خویش رقم زد گرچه در پایان یک دوره اجرائی تحقق این وعده عملی نگردید اما درشرایط جدید سوداگری طرحی نو تحت عنوان تحول اقتصادی و پرداخت نقدی یارانه به مردم ارائه گردیده که صحنه آرائی آن بکمک عوامل اجرائی و تبلیغی در حال شکل گیری است  که دراین رابطه نکات زیر قابل بحث و تآمل است :

 

1- آیا عدم تحقق وعده آوردن نفت برسرسفره مخاطبان قدرت تحلیل آنان را درحسابگری و تشخیص بهتر سود و زیان خویش فراهم نموده است ؟

 

2- آیا وعده جدید در قالب طرح تحول اقتصادی با لحاظ اینکه به اعتقاد کارشناسان و صاحبنظران(تحقق هر طرح به یک دوره برنامه ای پنج ساله نیازمنداست) در فاصله زمانی مانده به انتخابات قابل تحقق است ؟

 

3-آیا ارائه این طرح ابزاری برای گرفتن حربه تبلیغی از رقیب انتخاباتی نیست که در دور گذشته توانست بکمک آن بخش قابل توجهی از آراء انتخابات را به خود اختصاص دهد ؟

 

ونکات قابل تآمل دیگری که تحلیل آنها به سطح دانائی و آگاهی و تجربه مندی مردمی بستگی دارد که دراینگونه صحنه ها درمحاسبه و سنجش سود وزیان خویش دچاراشتباه و خسران جبران ناپذیر میگردند

 

و در این میان هدایتگری آگاهانه روشنگران متعهد که به دور از تجارت کاسبکارانه کاذب میتوانند در پیشگیری از خسران بشتر مردم نقش داشته باشند تعیین کننده خواهد بود ...ومن الله التوفیق .

 ----------------------------------------------------------

 (1)سوره صف آیات ۱۰و۱۱

 

 

 

 

و ا ژ گان و رسالت قلم

 

 

بدون شک خلق وکاربرد واژگان در تاریخ حیات بشری درجهت تسهیل امورو تآثیر بهینه در ارتباط آحاد جامعه مورد نظر واقع گردیده وبا پیشرفت و توسعه علوم بخصوص در حوزه علوم انسانی صاحبنظران علم زبانشناسی تعاریف و مصادیق مشخصی رابرای کاربردی نمودن واژگان مورد استفاده در روابط انسانها وضع نموده اند .

 

اما تحریف محتوای واژگان درعرصه کاربردی آنها همواره از دغدغه های خاطرصاحبنظران این حوزه علمی بوده است  این تحریفات بخصوص در رابطه با واژه هائی که تمایز بیشتری داشته وموقعیت  نمادین وسمبلیک یافته اند محسوس تر بوده و به تبع آن نگرانی وحساسیت بیشتری را نیز بدنبال داشته است .

 

 بیاد می آوریم خطیبی از مبارزین قبل از انقلاب دراعتراض به سیاستهای وقت درخصوص بکارگیری واژه هادرجهت فریب مردم و سو ء استفاده دست اندرکاران پیشنهادی بدین مضمون مطرح نمود که به منظور پاسداشت حریم واژه گان وجلوگیری ازسوء استفاده های احتمالی از آنها انجمنی با هدف حمایت وصیانت از مفاهیم کاربردی واژه گان دایر گردد تا فعالیت خود رادرخصوص تعیین مصادیق وتعاریف کاربردی واژه گان معطوف نماید .

 

مدعای مورد بحث نیزآن بود که مراکز قدرت و دستگاههای سیاسی وفرهنگی تابعه آنها متناسب با اهداف خاص خود در بکارگیری واژه گان بگونه ای عمل میکردند که مصداق واژه ورابطه آن با معانی و محتوای حقیقی آن معکوس گردیده و یا انحصارآ در محدوده خاصی کاربرد می یافت و آن محدوده نیز دربر گیرنده مطامع ومنافع دیدگاه و نگرش خاصی واقع می گردید .

 

 حال آنکه در علم زبان شناسی تعاریف و مصادیق واژه بگونه ای است که هیچگاه در جهت حفظ منافع یا دفع منافع موارد خاص منظور نگردیده و مجاز شمرده نمیشود .

 

 در قرآن کریم به کرات در خصوص تحریف کلمات تحت عنوان : تحریف کلمات از مواضع و جایگاه خویش( یحرفون الکلم عن مواضعه ...)(1) هشدار داده شده است

 

ویا آنجا که حضرت موسی ازجانب خداوند مآمور هدایت قوم بنی اسرائیل میگردد واین مآموریت دستگاه قدرت زمان (فرعون) را تهدید مینماید فرعون خطاب به قوم بنی اسرائیل هشدارمیدهد : میترسم موسی دین شمارا تغییر دهد ( انی اخاف ان یبدل دینکم )(2)

 

دراینجا مراد فرعون از واژه دین معطوف به راه وروشی است که منافع دستگاه حاکمه زمان را تآمین نماید درحالیکه کاربرد این واژه ازناحیه انبیاء الهی ومصلحین دینی در زمانهای مختلف در جهت راه و روش هدایت ابناء بشرمورد استفاده قرارگرفته است وهیچگاه منافع گروه خاصی را هدف قرار نداده است .

 

 درصدر اسلام یکی از صحابی پیامبر(ص) ( ابوذر ) درمقابل صاحبان زر و زور و تزویر شمشیر خودرا چنان حمایل میکند که به آنان اعلام نماید از یک حرف ازحروف قرآن که جابجائی احتمالی آن بیم تحریف محتوای   کلمه ای را درجهت تآمین منافع سرمایه داران میتواند بدنبال داشته باشد پاسداری و صیانت نماید ( حرف واودر آیه والذین یکنزون الذهب والفضه ...)(3)

 

 به تعبیر یکی از صاحبنظران واژ گان درهمه زمانها مظلوم ترین عناصر تاریخ حیات بشری اند واصحاب قدرت اعم از دارندگان قدرت سیاسی وفرهنگی وتآثیر گزاران در نگرش عامه مردم بکمک دستگاههای تبلیغی و تآثیر گزار گاه کاربرد واژه ها رادر جهتی سوق میدهند که منافع دست اندرکاران را تآمین نماید حال آنکه محتوای حقیقی آن واژه منافع عموم را بایستی دربر داشته باشد .

 

 از واژه هائی که شاهد مثال شرایط کنونی است و به عنوان شعارمحوری جناح سیاسی حاکم مورد استفاده واقع گردیده واژه ( مظلوم ) عدالت وموضوع عدالت محوری است که قاعدتآ بانیان وطراحان آن نیت تسری محتوای کاربردی واژه رابرای آحاد جامعه منظور نظر داشته اند اما حاصل کاربردی این شعار محوری درپایان یک دوره از حاکمیت آنان رسیدن گروهی از طرفداران جناح حاکم به مناصب و موقعیت قدرت وثروت ومحرومیت اکثریتی از عامه مردم ازحداقلهای حقوق اجتماعی ومعیشتی خویش در اثر برنامه ها (یا به تعبیری بی برنامه گیهای )گروهی که توان اجرائی وبرنامه آنان تناسبی با محتوای حقیقی واژه عدالت ندارد .

 

 درتکمیل بحث ذکر این موضوع بی تناسب نیست که یکی ازمتفکرین معاصر درتوضیح کاربردی ومحتوائی واژه عدالت در پاسخ به این سوال که راه حل جلوگیری از سوء استتاده و تحریف محتوای واژه عدالت از ناحیه جناحهائی که کرسیهای قدرت و تآثیر گزار حاکمیت را دراختیار میگیرند چیست چنین توضیح میدهد : ترادف عملی عدالت به نقل از بزرگان دین این است آنچه برخود می پسندی بردیگران هم روادار و یا به تعبیرمشابه آنچه بر خود نمی پسندی بر دیگران هم روا مدار .بدیهی است در چارچوب این محتوای واژه عدالت منظور از دیگران آحاد افراد جامعه حتی منتقدین ومخالفین نیز بایدمورد نظرباشد . 

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------                                                                                      

 

(1)سوره مائده آیات 13و41 سوره نساء آیه 46 سوره بقره آیه 75

 

(2)سوره غافر آیه 26     (3)سوره توبه آیه 34

 

 

سیستم های بیمار وضرورت تفکرسیستمی

 

در مباحث سیستم ها تعریفی ازسیستم ارائه میگرد بدین مضمون :

 

مجموعه اجزائی که در جهت دستیابی به هدف و یا اهداف مشخص به هم مرتبط گردیده اند وبراساس نوع اهداف وعملکردها سیستمهای پویا و یا ایستا تعریف میگردند که بحث تخصصی آنها در اینجامد نظر نمیباشد بلکه صرفآ در حوزه جامعه به عنوان یک سیستم اجتماعی و نقدهای رایج بر اوضاع آن وعدم اثر گذاری این نقدها درسیستم مدیریتی جامعه کنونی ما مورد نظر می باشد و اینکه موضوع عدم پویائی در سیستم مدیریتی ما به کدام نگرش  بر میگردد .

 

 نکته ای که صاحبنظران بر آن تآکید دارند این است که در مدیریت اجتماعی به عنوان یک سیستم و یا سازمان بهره گیری از نگاه و یا نگرش سیستمی از ضروریات هدایت بهینه سیستم اجتماعی است وبدون این نگرش دستیابی به اهداف مطلوب میسر نمیباشد بدین معنی که تفکرات جزئی نگر ویا بخشی نگرنه تنها در هدایت و بهبود مدیریت کلان موثر واقع نمیگردد بلکه مشکل آفرین نیز خواهد بود .

 

بعنوان مثال اگر این روزها بیشترین نقدها و انتقادهای رایج درحوزه اقتصاد بیمار کشور مطرح می گردد نمیتوان مقوله اقتصادرا ازسایرمولفه های مدیریت کشور جدا نمود و بصورت موضوعی منفک ومستقل در نقد و تحلیل و علل ناکارآمدی آن به قضاوت نشست .

 

دراینجا تفکر سیستمی به ما میگوید وقتی سیستم را مجموعه ای از اجزاء مرتبط و به هم پیوسته تعریف نمودیم بدین معنی است که نقص و یا ناکارآمدی هرجزء بر اجزاء دیگر و بلکه بر مجموعه اجزاء سیستم وعملکرد آن موثر واقع می گردد و سیستم های بیمار و ناکار آمد کنونی محصول نداشتن همین تفکر سیستمی در مدیریت است که ممکن است نمود این نقص ها ونا کار آمدی ها در بخش هائی مشهود تر و عینی تر خودرا نشان دهد و یا برای اهل نظرو متخصصین امور مربوطه مشهود اما برای سایرین نا مشهود باشد .

 

به عنوان مثال مسئله تورم دراقتصاد و تبعات آن درزندگی اجتماعی آحاد مردم ملموس و موثر است اما علل و عوامل آن برای اهل فن ومتخصصین علم اقتصاد محسوس تر و بلکه نگران کننده تر ازاصل تورم است

 

ازمیان موارد میتوان از نقدها وتذکرات مکتوب جمعی ازاساتید و صاحبنظران اقتصادی به دولت نهم یاد کرد که مسیر و روند ناصحیح اقتصادی کنونی را با مداقه واستنتاجات علمی گوشزد نمودند اما نه تنها مورد عنایت واقع نگردید بلکه انگشت اتهام گرایش سیاسی خاص نیز آنان را نشانه گرفت وبا بی توجهی کامل نیزاز آن عبور نمودند دراینجا میتوان گفت قضیه حکایت از نبود تفکر سیستمی در مدیریت کشور دارد که متآسفانه به جای اعتراف به واقعیت برادامه این روند نیز پافشاری و اصرار میگردد ویا هنگامی که به اثرات موضع گیری یک مقام قضائی و یا خطیب نماز جمعه در مقوله اقتصاد هشدار داده می شود در توجیه مطلب وبا خلط مباحث موضوع کلکم راع و کلکم مسئول ...مطرح می گردد .

 

 سوالی که اینجا مطرح میگردد این است که آیا موضوع جامعه ومدیریت اجتماعی آن در جایگاه زمانی آن و با همه اسباب و لوازم و قواعد مدرن آن را پذیرفته ایم یاخیر چنانچه پاسخ مثبت است پس باید به قواعد علمی و مدیریتی آن نیز تن دهیم وگرنه برای عقب ماندگیها وفاصله باسایر جوامع پیشرفته نباید به توجیه آفرینی پرداخت . یادآور میشود دراینجا فاصله با جوامع اروپائی مورد نظر نمیباشدکه پرداختن به دلائل ریشه ای وتاریخی آن از حوصله این مقال خارج است فقط بعنوان مورد کشور مالزی راکه شاهد مدعای غالب تحلیلگران موضوع میباشد ذکرمینمائیم که به اعتراف آگاهان در بدو انقلاب ما شرایطی بهتر از ایران نداشته ودر پایان دوران صدارت ماهاتیر محمد بلحاظ تبعیت ازقواعد علمی مدیریت توسعه(علیرغم داشتن پاره ای تشابهات با ایران) اکنون الگوی تجربه سازی موفق بسیاری ازکشورها واقع گردیده است .

 

واین در شرایطی است که در دولت نهم تجارب  قریب به سه دهه از روند اجرائی و مدیریتی کشورپس از انقلاب بلحاظ نگرش خاص وتفکرات جزئی نگرنه تنها به محاق فراموشی سپرده میشودبلکه درمواردی خیانت نیز قلمداد میگردد و با روشهای آزمون و خطا دیدگاههای نا آزموده وبدون مطالعه به اجرا گزارده میشود که حاصل آن نه تنها برای اهل فن بلکه برای همگان قابل پیش بینی و قضاوت است .

 

اللهم اجعل عواقب امورنا خیرا....

 

 

عید فطر عیدبازگشت به فطرت الهی

 

 

مزرعه سبز فلک دیدم و داس مه نو

 

                           یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو

 

 رنگین کمان پاداش کسانی است که تا آخرین قطرات

 

ترنم باران را به نظاره می نشینند...

 

و آنگاه جلوه نور در زیبا ترین خط و خال و حضور...

 

گرچه نور اسباب رویت است و حضور

 

و بدون حضورش هر رویتی نامقدور

 

اما زیبا ترین جلوه نور پاداشی است برای اهل حضور

 

یا نور النور ، یا منور النور

 

یا مقدر النور ، یا مدبر النور

 

یا نوراً قبل کل نور

 

یا نوراً بعد کل نور

 

یا نور لیس کمثله نور

 

و اینک در زیباترین حضور حضوری پر از غرور و غروری از ریا بدور

 

اللهم اهل الکبریاءِ و العظمه...

 

عید فطر، عید بازگشت انسان به فطرت الهی بر سالکان کوی نور مبارک.